н’лем folk: vrocłavskji Lemkòvje przék wunifjikacëji (rozmòva)

Żëjõ v diaspòrze jú vjicé jak 70 lat. Mjimò przëmùszovëch vësedlenjóv v rozmajité partë novòdostónëch zém PRL, v tim do Pòmòrskjé, lemkòvskô kùltura ë jãzëk sã rozvjijajõ ë wodnalôżajõ svój môl v dzisdnjovim, njeletkjim dlô mjészëznóv, svjece. Mòcné lemkòvskjé spòle żëje dzisôdnja ve Vrocłavjú ë Njiżnim Szlõskú. Tamstõd sztamùje karno н’лем folk (n’lem folk, dosłovno: njé le folk), jakjé parłãczi jinspjiracëje tradicijnõ karpatorúsińskõ mùzikõ, zvãkji skrzëpjic a saksofònú z rockòvim brzëmjenjim elektriczné a basové gitarë ë svòjimi, autorskjimi tekstami. – Jidze wo to, cobë më sã rozvjijalë: jakò mjészëzna, jakò lëdze ë jakò artiscë. Cobë më czëlë, że to, co më robjimë, vnôszô cos do kùlturë – rzecze Дария Кузяк (Daria Kùzôk). – V czasach globalizacëjé kùlturë próbùjemë jic przék nji przez pòkôzovanjé svòjegò – dopòvjôdô Ольга Стариньска (Olga Starzińskô). Nódto н’лем folk tvòrzõ: Йоанна Пеляк (Joana Pelak), Матфій Стафіняк (Mateusz Stafjinjôk), Еляш Олесьнєвіч (Eliasz Wolesnjevjic) ë Марцін Войцєховскій (Môrcën Wojcechòvskji).


н’лем folk, Olga Starzińskô (basovô gitara) pjerszô wod levé, Daria Kùzôk (skrzëpjice, saksofón, spjév) drëgô wod pravé, fot. facebook.com/nlemfolk

Macéj Bańdur: Przëbaczëta, skõdkaż tak v calosci Lemkòvje sã vzãnë ve Vrocłavjú.

Дария Кузяк (Daria Kùzôk): Lemkòvje przëbëlë na Woddostóné Zemje pò Akcëji „Wisła” v 1947 rokú ë tak richtich jú jesmë na terenach Dólnégò Szlõska przez 70 lat, téj je to nasze drëgjé dodóm, a móże dlô njejednëch navetka pjerszé, bò to je môl, gdze më sã wurodzëlë ë gdze më żëjemë.

Ольга Стариньска (Olga Starzińskô): Më jesmë ta trzecô generacëjô pò przesedlenjim, téj nasza łõczba z górami sã wograńczô do seńtimantalnëch rézóv abò vëjazdóv na Lemkòvskjé Vatrë (Лемківска Ватра) abò jinszé rozegracëje, jakjé tamò sã wodbivajõ, ale mëszlã vjele nas mô dërch starëszkóv, jakji pamjãtajõ przesedlenjé, Akcëjõ „Wisła”, żëcé v górach, II svjatovõ wojnã ë czase przed – ë tam je nasza prôvdzëvô Wotczëzna. Chòcô më sã wurodzëlë jú na zôpadze, to sercã më dërch jesmë jesz v górach.

M. B.: Vëbaczëta kaléczenjé jãzëka: v jednim svòjim sztëczkú va spjévôta wó tim: Лемковину лем з фейсбука знаме – Lemkòvjinã më le z Facebooka znajemë…

D. K.: To je përznã humòristnô lëfórka, jakô na përznã rozdmùchóni ôrt gôdô wó tim, że młodô generacëjô Lemkóv nje chce sã bavjic, le mjilé przebivô v tim pòspjechú dzisdnjovégò svjata ë sedzi na spòlevëch médiach, ale to më spjévómë le pół-serio.

M. B.: Va jesta jú dzesõtkji lat na Njiżnim Szlõskú. Jakùż vama sã wudôvô wuchòvac vajã kùlturã, vaji jãzëk? Ceż vajú tak richtich trzimô pòspòle ë parlãczi?

D. K.: Mómë przikłôd v pòstacëji naszich przódkóv ë starëszkóv, jakji nóm barzo vjele pòvjôdajõ. To dô téż vjele lemkòvskjich organizacij, chtërnë pòmôgajõ v tim, cobë wuchòvac nã kùlturã. Jedna wod takjich to je Lemkòvskjé Karno Pjesnje a Túńca „Kyczera” (Лемківскій Ансамбль Пісні і Танця “Кычера”), chtërnegò ma wobje dvje z Olgõ jesma nôleżnjiczkama. To nje je blós karno, to je vjelgji ferejn, jakji sã zajimô téż wuchòvanjim historëjé, archivjizacëjõ. Më mómë tã nôvjikszõ biblotékã v Europje, a navetka na svjece…

O. S.: … jakô pòsôdô archiv a volumjinë na témã szërok rozmjónégò lemkòvstva. Më, jakò ferejn, provadzimë téż artisticznõ aktivnosc, mjedzë jinëmi przez organizacëjõ mjedzënôrodnégò folkloristnégò festivalú, na jakji czãsto rôczimë drëgjé nôrodné mjészëznë. Rôczimë karna z całégò svjata ë ze vszëtkjich krajóv, ale wosoblëvje pragnjemë gòscëc takjé, jakjé reprezeńtëjõ folklór mjészëznë. Temù pravje, że samë jesmë takõ mjészëznõ.

M. B.: Z binë va rzekla, że to je vôżné, cobë jãzëk a kùlturã pjastovac a wuchòvac, ale tak richtich chtos bë móg spëtac: dlôcz to je vôżné v dzisdnjovim svjece? Dlôcz to je vôżné dlô Vajú?

D. K.: Je to cos, co najú wodróżnjô wod drëgjich nôrodnosci.

O. S.: Cos, co najú v całosci jidentifjikùje. Mëszlã, że pòczëcé nôleżenjô kònkretni nôrodnosci abò nôrodni mjészëznje to je jedna wod tëch vażnjészich vôrtnosci v żëcim człovjeka. Przënômjé dlô najú, ma to tak czëjema. Kjéjbë ta vôrtnosc nje zajima tak vësokjégò môla v naji hierarchiji, téjbë ma te vszëtkjégò nje robjiła. Ale że to je dlô najú vôżné, ë to, mje sã zdaje, je defjinicëjô patrijotismù, temù robjimë vszëtkò, cobë wuchòvac nasze nôrodné pòczëcé. Tim barżé, że më jesmë v krajú mjészëznõ ë czim cãżé je wostac sobõ, tim vjicé dzejanjóv më mùszimë na to skjerovac. Wosoblëvje v tëch czasach zarô pò vësedlenjim, v czasach kòmùnismù, mëszlã, że nôcãżé bëło gadac wó tim, że chtos je Lemkã abò nôleżnjikã jakjékòlvjek jiné mjészëznë ë vnenczas pravje nôvjicé sã robjiło, cobë przék temù jednak to pòkazovac. Terôzkji czim lepszé mómë czase ë vjicé mòżnosci, tim barżé tendencëjô je takô, że cignjemë do wunifjikacëjé. To je takô tendencëjô, jakô je do vjidzenjô na całim svjece, efekt globalizacëjé. A më próbùjemë jic przék wunifjikacëjé przez pòkôzovanjé svòjegò.

M. B.: Téj lemkòvskô kùltura ë jãzëk to nje je blós Vaja pasëjô, to je cos vjicé.

D. K.: To jesmë më, tak richtich. To je cos, czegù ma bë nje rozmja wod se woddzelëc. To je dzél najú tak vjelgji ë tak vôżni, że ma bë mést nje rozmja żëc jinaczé, bez tegù. Je cãżkò to navetka nazvac.

M.B.: Ve vaji mùzice va parlãczita tradicijnõ lemkòvskõ mùzikã z novëmi kjerënkami, je v tim vjele rocka na prziklôd. Woddôvô to téż vaje zdrzenjé na kùlturã?

D.K.: Jo ë njé. Pò jednemù më bë chcelë jak nôvjérnjé wuchòvac nasz folklór, ale sõ wod te jinstitucëje jak na przikłôd pravje „Kyczera” ë tam më pòkazëjemë ten folklór ë baro to kòchómë, ale v naszim karnje më pòmëslëlë, że bë bëło vôrt jic krok v przódk. Czase sã mjenjajõ, svjat jidze v przódk ë je trzeba pamjãtac wo folklorze ë sã njim jinspjirovac, ale je vôrt tvòrzëc nové rzeczë, cobë më nje stojelë v placú. Jidze wo to, cobë më sã rozvjijalë: jakò mjészëzna, jakò lëdze ë jakò artiscë. Cobë më czëlë, że to, co më robjimë, vnôszô cos do kùlturë. Nje wopjérómë sã blós na tim, co vnjosłë do kùlturë na przikłôd nasze ómë.

O. S.: Ta nasza rozmajitosc sztilóv vëchôdô téż z te, że je nas v karnje kjile sztëk ë kòżdé mô svòjã vizëjõ ë svój gùst. Czasã sã sztridëjemë, v jakjim charakterze majõ bëc gróné ë spjévóné nasze sztëczkji. Dzél nas, v tim jô, je za mòcnjészim brzëmjenjim ë rockòvõ aranżacëjõ, a dzél bë mjilé grôł vjicé na folkòvò ë do zabavë.

M. B.: Va nadkjidnãla wo patrijotismje. Téj je mòżno parlãczëc bëcé pòlskjim wobëvatelã czë pòlskõ wobëvatelkõ z lemkòvskjim patrijotismã? Jô pitajã wó to téż v kònteksce kaszëbskjim, bò to dô vjele Kaszëbóv, chtërnim to sã zdaje problematiczné przëznac sã do kaszëbskjé nôrodnosce przez strach, że chtos jich veznje za separatistóv abò tak co.

O. S.: Jô jem dbë, że njima njiżódné przeszkòdë, cobë gadac wo se jakò wo wobëvatelú Pòlskji ë przedstôvce lemkòvskjé, kaszëbskjé abò jiné mjészëznë. Żëjemë v tim krajú ë z wurzãdú më jesmë wobëvatelami te państva, ale nódto më mómë svòjã vłôsnõ kùlturã, jakô je jinszô, nji móżemë te wukrëvac. Më sã różnjimë wod Pòlôchóv. Ale doch nje vepjérómë sã, że jesmë Pòlôchami, żëjemë v tim krajú. Jô mëszlã, że to je vszëtkò do pògòdzenjô.


н’лем folk – LemOnline

Facebookòvë Kòmanjtérë

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

17 − 3 =