Bërsz, tej piwò w Pòmòrsce

Piwò òb calé wieczi bëlo w Pòmòrsce jednym òd nôslawùtniészich nôpitków, nié le przez mòżnosc ùpicô sã nim, le, wedlą praslowiańsczégò pòchôdaniô slowa „piwò”, jakò cos do picô, pòwszeden nôpój.

W prawach pòmòréńsczich ksążãt ò ògrańczenim paradnëch wiesól stoji, co „chbùrzëzna, szôltësowie, mlinôrze, széprowie w naszim kraju mają na wiesola swòjã nôblëższô krewnosc, jednak nié wicé jak trzë stolë, ù kòżdégò pò 10 òsób, (…) wòlac a rôczëc (…), pòd sztrôfą jednégò gùldena za kòżdã nôslédną òsobã (…), téżô przëstoji le dwa môltëcha z trzech zwëczajnëch strôw zrëchtowac, a nôwicé w grëpie 6 béczk piwa wëpic (…).” Kòwale ë gòspòdarze mòglë 15 òsób rôczëc, le dac jim ju le 2 béczczi piwa. Na krzcënach „je mòżno le jeden môltëch, co sã sklôdô z trzech lëchich a zwëczajnëch strôw dac, a nie wicé czim jednã béczka bërszu wëpic.” Téż na òplaczënach òbrzészôl limit blós jedny béczczi. Ò drëdżich nôpitkach w nëch prawach nie stoji nick, z czegò jidze wërozmiôc, co nie pòkazowalë sã na stolach za czãsto. Gwës nié w wieloscy, chtërnã bë bëlo wôrt zanotérowac.


ò piwie wiémë le to, eż tam bëlë gò „sétmëgromòwé wieloscë” – jak jidze z tegò wërozmiôc, nié do pòrechòwaniô.


Bòdżislawów X ë Anë Jagelónczi wieselé bëlo òpisóné jakò òsoblëwie paradné. Znajemë tak richtich wieloscë – mierzoné w béczkach, achtlach, wòzach bądz kòpach – madżarsczich ë jitalsczich win, môlowégò wina, malwazëje, masla, jôj; znajemë wieloscë ùrznionëch wòlów, òwc, celãt, gãsy, swiń ë dzëwich swiń… le ò piwie wiémë le to, eż tam bëlë gò „sétmëgromòwé wieloscë” – jak jidze z tegò wërozmiôc, nié do pòrechòwaniô.

Ale nié blós ò wieloscy sã slëchô gadac, bò téż czej gôdka je ò kwalitece, Pòmòrskô mô swòje do rzeczeniô. Strzód slawùtnëch piw są prze wszëtkò dwa, ò jaczich mùszi nadczidnąc. Jopejsczé z Gdóńska a Zaczinôj z Lipión. To pierszé, slôwné Jopenbier, brëwarzoné pewno òd pòlowicë XV wiekù, to bél òsoblëwie esencjonalny, gãsti nôpój. Wielosc malcowégò ekstraktu w nim to bëlo bòdôj 45-55° Blg (dlô pòrównaniô, dzysdniowi tzw. eùrolager, to je zwëczajné swiatlé piwò kòżdégò kòncernu, mô kòle 12°). Jopejsczé bëlo znóné z tegò, że mia dobri cësk na zdrowòsc. Przed wòjną w Gdóńskù smë mielë szosé Jopengasse, na chwalã negò dokazu mésterstwa gdóńsczich brëwôrzi (dzys sz. Piwnô). A czej gôdka je ò brëwarzach, to mést nôlepszé jopejsczé piwò pòchôdalo z Janów Hewelków brëwarëje. To dalo wiele prób òżëwieniô tradicëje jopejsczégò bërszu we wszelejaknëch eùropejsczich brëwarëjach – nyderlancczich, belgijsczich abò niemiecczich (np. Stralsunder/Störtebeker – wicé ó tim niżé) – le niżódna próba nie dokònala dosc kònsumentów.

11647207_10153496436487577_1821107640_n

Ò piwie Zaczinôj wiémë niewiele wicé jak to, że pòchôdalo z Lipión, bëlo slôwné, nôlôtwié cemné, mòcné ë że przez sztridë w miésczi radzëznie zapisalo sã w dzejach. Kòżden brëwôrz miôl bò òbrzészk dajac zbón piwa òd kòżdi warczi rôdzczim, co òni sã zgôdalë, ażlë bërsz móże bëc przedajóny abò nié. Zbón so pòdôwalë òd nôwôżniészégò do nômié wôżnégò nôleżnika radzëznë. To przëszlo pôrã razy, że pòslédnémù òd nich, Piotromù Wadephùlowi, òstalë ju le samë nedżi na dnie zbana. A tej pòskargwil sã, w gromadze z drëdżimë mlodszimë rôdzczimë, panomù Nowi Marchije, Waldemarowi. Ten wëdôl slawùtné prawò, chtërno przekôzôl w prostëch slowach „Qui bibit ex negas, ex frischibus incipit ille” – chto do nedżi wëpije, ten swiéżé pòczinô do picô. Òdnąd kòżden radzczi, chtërnémù przëszlo nedżi pic, dôwôl so nalôc w zbón friszné piwò ë dlôte bëlë „Lippehnum iuresue lege bibiculie famosum” (Lipianë przez swòje prawò ë òrdnyngã picô slôwné”).


W XIII wiekù kaszëbskô chbùrzëzna bëla òbrzészonô do pòdatkù, jaczi bél placony pszczelëzną ë samòrobòtnym piwã. A jeżlë òno trafialo na ksążëczi dwór, móżemë sã domëszlec, co na tamtë czasë bëlo no piwò nié nôlëchszégò kwalitetu.


Czësto niedôwnie, bò rokù 2013, brëwôrze z pòmòréńsczégò òddzélu PSPD (Pòlsczi Ferejn Domôcëch Brëwôrzi) przërëchtowalë z leżnoscë lipiańsczich brëwarijnëch warkòwni piwò Zaczinôj, dlô òdswiéżeniégò piwnëch tradicyj rejonu.

Bërsz bél brëwarzony nié le masowò. W XIII wiekù kaszëbskô chbùrzëzna bëla òbrzészonô do pòdatkù, jaczi bél placony pszczelëzną ë samòrobòtnym piwã. A jeżlë òno trafialo na ksążëczi dwór, móżemë sã domëszlec, co na tamtë czasë bëlo no piwò nié nôlëchszégò kwalitetu. Z pózdnëch przekôzów wiémë, co Slowińcë brëwarzëlë z ówsnégò slodu (a nié, jak colemalo, jicznégò), co gwësnie robilo piwò gãstniészim a dôwalo aksamińtną szmakã, chtërnã jesz bògatnilë przez przëdanié chmielu, chtëren sami téż sadzëlë.

Mést nôslawniészô Pòmòrzónka, Sydoniô òd Bòrków, téż brëwarzëla, a ji piwò bëlo znóné dlô swi szmaczi. Rôd przëjéżdżalë pò nie co wôżniészi mieszkańcë z òkòlëcë Marianowa (niem. Marienfließ). Sydoniô mia ju tedë swòje lata, nalazla sã bò w marianowsczim òstrzódkù dlô pòmòrsczich panëszk czej bëla 59 lat stôrô.

Jeżlë przeńdzemë na jãzëkòwé témë, wôrt nadczidnąc ò òsoblëwim kaszëbsczim slowie, chtërno òznôczô piwò – bërsz. To pòchôdô z niżnoniemiecczégò (sasczégò) baiersch (niem. bayerisch/bairisch, por. miono znóny przed wòjną szczecyńsczi brëwarëje J. Bohrisch – Bairische Bier-Brauerai), to je „bawarsczi”. Bawarsczé piwò to bél pòpùlarny w Pòmòrsce ôrt negò nôpitkù – tak pòpùlarny, co jegò miono òstalo rozcygnioné na piwò w caloscy.

Ò pòpùlarnoscy „zlocanégò nôpòju” strzód Pòmòrzón nôj swiôdczi téż fakt, co glówczëcczi lëtersczi ksãzowie glosno wadzëlë na swòjich slowińsczich wiérnëch, co zamiast na mszi bëc, mili w karczmach piją piwò. Razu na pieniãżné sztrôfë mielë namklé ny „profanatores sabatti”. Wejle, pòmòrskô przekòra…


Appendix:

Dzysôdnia nôcekawié z pòmòrsczimë brëwarsczimë tradicëjamë sã parlãczą minibrëwarëjô Kaszëbskô Kòruna, chtërnã jidze nalezc w Ceńtrze Edukacëje ë Promòcëje Rejonu w Szimbarkù, abò cygnącô do 2009 rokù brëwarëjô Grudziądz, chtërna mia strzód swòjich bédënków taczé bërsze jak: Kaszëbsczé Łagòdzëwé, Kaszëbsczi Specjał bądz Kartësczi Zôkònik. Browar Amber z Biélkówka bédëje m. dr. piwò Johannes (jaczé sã parlãczi z òsobą Hewelczi) ë Remùs, chtërno swé miono dostalo pò pòstacëji z kaszëbsczi epòpeje Aleksandra Majkòwsczégò. Wôrt je gwës dac baczenié na jeden òd cekawszich bédënków niemiecczi brëwarëje Stralsunder z ji projechtã Störtebeker. Na brëwarëjô próbòwa ònegdë òżëwic tradicëją brëwarzeniô jopejsczégò piwa, chtërnégò dzys ju ni ma w òferce. Wôrt je jednak òszmakac bëlny rżano-pszény bërsz Roggen-Weizen abò barzo przëjemny Atlantic-Ale.

Chcemë le so wëpic!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

two + 3 =